Trở thành mình là một hành trình

Ta có phải tìm ra một con người hoàn chỉnh đang chờ sẵn bên trong mình?

Có lúc một thay đổi công việc, một mất mát hay sự trưởng thành của con cái khiến những câu trả lời cũ về bản thân không còn đủ. Khi vai trò quen thuộc đổi khác, ta có thể thấy chông chênh. Nhưng đây cũng là lúc một câu hỏi cũ trở lại: mình muốn sống thế nào trong giai đoạn này?

Jung và quá trình cá nhân hóa

Jung gọi individuation là quá trình cá nhân hóa: phát triển mối quan hệ có ý thức hơn với những phương diện khác nhau của đời sống tâm lý. Trong mô hình của ông, cái tôi là trung tâm của ý thức, còn Self chỉ tính toàn thể rộng hơn, bao gồm cả ý thức và vô thức. Cá nhân hóa không đơn giản là đề cao cái tôi hay trở nên khác biệt bằng mọi giá.

Jung dùng các hình ảnh như persona và cái bóng để suy nghĩ về những phần có thể bị bỏ qua. Theo cách nhìn ấy, trưởng thành không có nghĩa là xóa bỏ mâu thuẫn, mà là học cách nhận diện và sống có ý thức hơn với chúng. Đây là một khung lý thuyết và diễn giải, không phải một lộ trình phát triển được chứng minh là tất yếu với mọi người.

Điều gì có thể và chưa thể kết luận?

Các nhà nghiên cứu hiện đại nghiên cứu bản sắc và sự phát triển nhân cách bằng những phương pháp khác nhau, trong đó có khảo sát và theo dõi theo thời gian. Một phân tích tổng hợp các nghiên cứu theo dõi dọc (Roberts và cộng sự, 2006) cho thấy nhân cách vẫn tiếp tục thay đổi ở tuổi trưởng thành, thường theo hướng ổn định và có trách nhiệm hơn; điều đó cho thấy nhân cách không đứng yên, nhưng không xác nhận mô hình cá nhân hóa của Jung. Những khái niệm này có điểm gợi liên tưởng đến câu hỏi của Jung nhưng không đồng nhất với Self hay cá nhân hóa. Không thể lấy kết quả về một thang đo bản sắc để kết luận toàn bộ mô hình Jung đã được xác nhận.

Vì các thành phần trong khung Jung khó chuyển thành những phép đo thống nhất, câu hỏi tái lập kết quả cần được đặt riêng cho từng giả thuyết và cách đo cụ thể. Một câu chuyện cá nhân sâu sắc có thể giúp người kể hiểu mình, nhưng không đủ để kết luận ai cũng phải trải qua cùng những giai đoạn ấy.

Một câu hỏi cho giai đoạn hiện tại

Thay vì tìm một phiên bản “đúng” và bất biến của mình, ta có thể hỏi: điều gì vẫn quan trọng với tôi, điều gì đã thay đổi, và trách nhiệm nào tôi muốn nhận trong hoàn cảnh mới? Có thể trao đổi với người tin cậy, thử một lựa chọn nhỏ, rồi xem lại. Đây là gợi ý suy ngẫm, không phải một phương pháp trị liệu đã được kiểm chứng.

Trưởng thành có thể không phải là đến một nơi không còn mâu thuẫn. Đôi khi đó là học cách hiểu mình rõ hơn trong khi vẫn tiếp tục thay đổi.

Nguồn dẫn

• International Association for Analytical Psychology. (không rõ năm). Individuation. https://iaap.org/jung-analytical-psychology/short-articles-on-analytical-psychology/individuation-2/
• Roberts, B. W., Walton, K. E., & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25. https://doi.org/10.1037/0033-2909.132.1.1