Điều gì khiến ta khó chịu ở người khác?

Một phản ứng mạnh có thể nói điều gì về người đối diện, về hoàn cảnh, và về chính ta?

Có những hành vi khiến ta khó chịu ngay lập tức: một người luôn muốn được chú ý, một đồng nghiệp không chịu nhận lỗi, hay ai đó nói quá thẳng. Đôi khi sự khó chịu hoàn toàn có cơ sở. Nhưng đôi khi cường độ phản ứng cũng mời ta tìm hiểu thêm về chính mình.

Jung gọi đó là cái bóng

Theo Jung, shadow, hay cái bóng, gồm những phương diện mà cái tôi chưa nhận ra hoặc không muốn thừa nhận. Không phải tất cả đều xấu: một người quen nhường nhịn có thể khó thừa nhận sự giận dữ, hoặc cả khả năng tự khẳng định. Phóng chiếu là cách Jung mô tả việc ta có thể nhìn một nội dung thuộc về mình như thể nó chỉ nằm ở người khác.

Chẳng hạn, một người rất khó chịu trước đồng nghiệp quyết liệt có thể tự hỏi liệu mình có đang bỏ qua nhu cầu tự bảo vệ. Nhưng đây chỉ là một khả năng. Người đồng nghiệp ấy cũng có thể thật sự đang cư xử áp đặt. Không thể suy ra rằng mọi điều ta phê bình ở người khác đều là điều ta che giấu.

Giới hạn của một hình ảnh có sức gợi

Một bài tổng quan của Uparikar và Gupta (2026) bàn về cái bóng cùng những quá trình lân cận trong lâm sàng, đồng thời lưu ý khái niệm cái bóng chưa được đo trực tiếp theo một cách thống nhất. Tổng quan diễn giải không chứng minh một cơ chế cụ thể cho từng trường hợp. Những nghiên cứu về phòng vệ, cảm xúc hay nhận thức xã hội không tự động xác nhận toàn bộ lý thuyết của Jung; việc cái bóng như một cấu trúc riêng đã được các nghiên cứu độc lập tái lập hay chưa cũng chưa rõ.

Vì vậy, hãy thận trọng với câu nói “điều bạn ghét ở tôi chính là bạn”. Nó có thể bị dùng để phủ nhận một phản hồi đúng, hoặc khiến người chịu tổn thương tự trách mình.

Một cách tự hỏi, không vội kết luận

Khi phản ứng mạnh, ta có thể dừng lại và tách ba điều: hành vi quan sát được là gì; tôi đã cảm thấy và suy đoán gì; còn cách giải thích nào khác? Sau đó, nếu cần, ta vẫn có thể đặt ranh giới hoặc trao đổi trực tiếp. Đây là gợi ý phản tư, không phải kỹ thuật đã được nghiên cứu trên cơ sở lý thuyết cái bóng.

Nhìn vào mình không đòi hỏi nhắm mắt trước thực tế. Đôi khi sự trưởng thành nằm ở khả năng giữ cả hai câu hỏi cùng lúc.

Nguồn dẫn

• International Association for Analytical Psychology. (không rõ năm). The shadow. https://iaap.org/jung-analytical-psychology/short-articles-on-analytical-psychology/the-shadow/
• Uparikar, P. D., & Gupta, P. R. (2026). The dark side of personality: Understanding the shadow in personality disorders. Academic Bulletin of Mental Health, 4, 29–38. https://doi.org/10.25259/abmh_6_2026