Ý chính
- Nhận định về năng lực của mình cần được đối chiếu với phản hồi và kết quả thực tế.
- Các bài kiểm tra là công cụ tham khảo, cần được hiểu trong giới hạn của chúng.
Có một thứ nguy hiểm hơn không có năng lực. Đó là nghĩ mình có năng lực, mà không biết mình chưa có.
Trong tâm lý học, người ta gọi đây là hiệu ứng Dunning-Kruger (Dunning-Kruger effect, Kruger & Dunning, 1999): người có năng lực thấp ở một lĩnh vực thường đánh giá năng lực của mình cao hơn thực tế. Không phải vì họ ngạo mạn, mà vì chính những kỹ năng cần để làm tốt cũng là những kỹ năng cần để nhận ra mình làm chưa tốt.
Hiệu ứng này vẫn còn được tranh luận. Một số nhà nghiên cứu cho rằng đồ thị kinh điển bị ảnh hưởng bởi hiệu ứng “trên mức trung bình” và hồi quy về trung bình, nên cần kiểm tra bằng các phương pháp thống kê phù hợp hơn (Gignac & Zajenkowski, 2020). Dù vậy, bài học thực hành vẫn đứng vững: cảm giác chắc chắn không phải là bằng chứng của năng lực.
Tôi từng ngồi trong một cuộc họp, lắng nghe ai đó giải thích tại sao vấn đề không phải lỗi của họ. Tự tin, rõ ràng, mạch lạc. Và sai hoàn toàn.
Người đó không nói dối; họ thật sự tin vào những gì họ nói.
Điều ấy còn đáng ngại hơn nói dối.
Trí thông minh không chỉ có một loại
IQ (Intelligence Quotient, chỉ số thông minh nhận thức) đo năng lực tư duy: ngôn ngữ, không gian, suy luận, trí nhớ làm việc, tốc độ xử lý. Nó tương đối ổn định theo thời gian. Bạn khó có thể luyện tập để tăng IQ như tăng cơ khi tập gym.
EQ (Emotional Intelligence, trí tuệ cảm xúc) đo một thứ khác: khả năng nhận biết cảm xúc bản thân và người khác, quản lý phản ứng, xây dựng quan hệ và dẫn dắt trong bất định. EQ có thể tu dưỡng. Có thể tăng theo năm tháng, nếu bạn thật sự chịu nhìn vào mình và chấp nhận bản thân.
Nghĩa là IQ là điểm xuất phát, còn EQ là hành trình.
Vậy bạn đang ở đâu trên hành trình đó?
Đây không phải câu hỏi để trả lời trước mọi người mà để ngồi một mình và dám nhìn thẳng.
Dưới đây là hai bài kiểm tra trực tuyến tôi từng chia sẻ cho đội ngũ của mình:
- IQ, năng lực nhận thức: communitypsychometrics.org
- EQ, trí tuệ cảm xúc. Dành cho bạn đang ở vai trò quản lý, lãnh đạo, hoặc đang nuôi tham vọng dẫn dắt người khác: eurac.com
- EQ, trí tuệ cảm xúc. Dành cho bạn đang ở vai trò nhân viên, chuyên viên: truity.com
Kết quả, giữ cho riêng mình. Không ai cần biết con số của bạn hay biết bạn đang ở đâu.
Chỉ bạn cần biết chính bạn.
Và nếu kết quả khiến bạn bất ngờ: nếu con số bằng hoặc cao hơn bạn nghĩ, hãy tự ăn mừng và khiêm nhường; còn nếu thấp hơn bạn nghĩ, đó không phải là thất bại.
Đó là món quà hiếm: biết mình đang đứng ở đâu để bắt đầu từ đó.
Người không dám đo không phải người tự tin. Họ là người sợ sự thật hơn sợ đứng yên.
Trong công ty tôi có một nguyên tắc văn hóa gọi là Mastery Journey, “Xuất sắc là một hành trình”. Nó không bắt đầu bằng thành tích mà bằng sự khiêm nhường đủ lớn để nói: “Tôi chưa biết đủ. Và tôi muốn biết thêm.”
Hãy can đảm lên. Dành 45-60 phút. Ngồi với sự thật.
Đó là điều người trưởng thành làm, không phải để chứng minh với ai, mà để không còn sống trong ảo tưởng hoặc thật sự tự tin hơn về chính mình.
Nguồn dẫn
- Gignac, G. E., & Zajenkowski, M. (2020). The Dunning-Kruger effect is (mostly) a statistical artefact: Valid approaches to testing the hypothesis with individual differences data. Intelligence, 80, 101449. https://doi.org/10.1016/j.intell.2020.101449
- Kruger, J., & Dunning, D. (1999). Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one’s own incompetence lead to inflated self-assessments. Journal of Personality and Social Psychology, 77(6), 1121–1134. https://doi.org/10.1037/0022-3514.77.6.1121